Gürcistan’ın Türkiye sınırındaki Ahıska bölgesi, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından Rusya’nın hâkimiyetine girdi. Çarlık Rusyası döneminde başlayan baskılar, Sovyetler Birliği (SSCB) yönetiminde de devam etti. Özellikle Stalin döneminde Ahıska Türklerinin önde gelen aydınları tutuklandı; bir kısmı öldürüldü, bir kısmı sürgüne gönderildi.
Soyadları değiştirilen Ahıska Türklerinin yaşadığı bölgeye, sınır güvenliği gerekçesiyle binlerce asker yerleştirildi. İkinci Dünya Savaşı sırasında yaklaşık 40 bin Ahıska Türkü cepheye gönderilirken, geride kalan kadınlar ve yaşlılar demir yolu inşaatında çalıştırıldı. Bu hattın, ileride kendilerini sürgüne taşıyacak güzergâh olacağını bilmiyorlardı.
İKİ SAAT İÇİNDE EVLERİNİ TERK ETMELERİ İSTENDİ
Sovyet yönetimi, cephede savaşan Ahıska Türklerini de kapsayan sürgün kararını 1944’te uygulamaya koydu. 14 Kasım’da, 200’den fazla köy ve kasabada yaşayan binlerce kişiye evlerini boşaltmaları ve yanlarına yalnızca üç günlük yiyecek almaları söylendi. Hazırlanmaları için iki saat verildi.
Yaklaşık 86 bin Ahıska Türkü, hayvan ve yük vagonlarına bindirilerek Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’a gönderildi. Bir aydan uzun süren yolculukta yaklaşık 17 bin kişi açlık, soğuk ve hastalık nedeniyle yaşamını yitirdi. Sürgün bölgelerine ulaşanlardan yaklaşık 30 bininin de benzer koşullar ve salgın hastalıklar nedeniyle hayatını kaybetti.
SÜRGÜN BÖLGELERİNDE AĞIR KISITLAMALAR
Hayatta kalanlar çalışma kamplarında ağır işlerde çalıştırıldı. Ahıska Türklerinin şehirlere yerleşmesi ve bulundukları yerlerden izinsiz ayrılması yasaklandı. Kuralları ihlal edenler, yakınlarıyla birlikte Sibirya’ya 25 yıllığına sürgün edilmekle tehdit edildi.
Sovyet yönetimi sürgünü, Ahıska Türklerinin Nazi Almanyası’yla iş birliği yaptığı iddiasıyla gerekçelendirdi. Ancak SSCB’nin dağılmasının ardından bu iddianın gerçeği yansıtmadığı; sürgünün, Karadeniz çevresindeki Türk nüfusunu bölgeden uzaklaştırma amacı taşıdığı yönündeki değerlendirmeler öne çıktı.
YÜZ BİNLERCE AHISKA TÜRKÜ VATANINDAN UZAKTA
Bugün Ahıska bölgesinde yaklaşık 20 bin kişi yaşıyor ve Türkler bölge nüfusunun küçük bir bölümünü oluşturuyor. Uluslararası kuruluşların raporları ve çeşitli kaynaklara göre, 550 ila 600 bin Ahıska Türkü Türkiye, Kazakistan, Azerbaycan, Rusya, Özbekistan, Kırgızistan, Ukrayna ve ABD başta olmak üzere farklı ülkelerde hayatını sürdürüyor.
Sürgünün üzerinden 82 yıl geçmesine rağmen Ahıska Türklerinin vatanlarına dönüş beklentisi ve sürgünün acısı hafızalardaki yerini koruyor.
Arife SALMAN
