Anadolu’da yüzyıllar boyunca doğayla iç içe yaşayan toplumların, rüzgârın yönü, bulutların görünümü ve hayvan davranışları gibi işaretlere bakarak yaptığı mevsimsel tahminler, günümüzde daha az isabetli sonuçlar veriyor. Halk arasında kullanılan zemheri soğukları, pastırma yazı, erbain soğukları, kırlangıç fırtınası ve kırkikindi yağmurları gibi kavramların, değişen hava koşulları nedeniyle düzenli döngülerle örtüşmediği ifade ediliyor.
Artan hava sıcaklıkları, değişen yağış rejimleri ve ani hava olaylarının sıklaşması, halk meteorolojisinin dayandığı doğal döngüleri etkiliyor. Uzun süreli soğuk veya sıcak dönemlerin yerini daha kısa ve düzensiz hava olaylarının aldığı, ani sağanak, dolu, sel ve fırtına gibi meteorolojik olayların daha sık görüldüğü belirtiliyor.
Küresel sıcaklık artışı, kentleşmeyle birlikte oluşan ısı adaları, ormansızlaşma ve çevresel değişimlerin, atmosferik dengeleri etkileyerek geleneksel hava tahmin yöntemlerini zorladığına dikkat çekiliyor. Bu durumun, halk meteorolojisi ile modern meteoroloji arasındaki farkın giderek daha belirgin hale gelmesine neden olduğu ifade ediliyor.
Zemheri soğukları
Kış mevsiminin en sert geçtiği dönem. Genellikle ocak ayının sonları ile şubat başlarında görülen aşırı soğukları ifade eder.
Erbain soğukları
Kışın en soğuk kabul edilen ve yaklaşık 40 gün sürdüğüne inanılan dönem. Aralık ayı sonu ile ocak ayı sonunu kapsar.
Hamsin (Hamsin soğukları)
Erbain’den sonra gelen, yaklaşık 50 gün sürdüğü kabul edilen daha değişken kış dönemi.
Pastırma sıcakları (Pastırma yazı)
Sonbaharın sonlarında, havaların geçici olarak ısındığı kısa süreli dönem. Genellikle kasım ayında görülür.
Kırkikindi yağmurları
Anadolu’da ilkbahar ve yaz başlarında genelde öğleden sonra, ikindi saatlerinde görülen konveksiyonel yağışlara halk arasında verilen isimdir. Bu yağışlara, genelde ikindi vakti başladığı ve 40 gün yağdığına inanıldığı için kırk gün, ikindi vakti yağan yağışlar anlamında kırkikindi yağışları denmiştir.
Kırlangıç fırtınası
İlkbaharda kırlangıçların göç dönemine denk geldiğine inanılan, kısa süreli fırtınalı hava olayı.
Tayyibe Duygu SAÇAR
