Dünya genelinde en yaygın kullanılan tütün ürünü sigara olurken, nargilelik tütün, puro, sarma tütün, pipo ve ısıtılmış tütün ürünleri de kullanılıyor. Tütün ürünlerinin kullanımı, kullanıcıların yanı sıra dumana maruz kalan kişilerin sağlığını da etkiliyor.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre tütün kullanımı dünya genelinde her yıl 7 milyondan fazla kişinin ölümüne yol açıyor. Bu ölümlerin 1,6 milyondan fazlasını sigara kullanmadığı halde pasif içiciliğe maruz kalan kişiler oluşturuyor.
Türkiye’de ise Sağlık Bakanlığı verilerine göre yılda yaklaşık 125 bin kişi tütün nedeniyle hayatını kaybediyor. Bu kişilerin yaklaşık 25 bini pasif içiciliğe maruz kalanlardan oluşuyor.
TÜTÜN KULLANIMI BİRÇOK HASTALIKLA İLİŞKİLENDİRİLİYOR
Tütün kullanımı kalp-damar ve solunum yolu hastalıklarının yanı sıra 20’den fazla kanser türü veya alt türü açısından önemli risk faktörleri arasında gösteriliyor.
Sigara dumanında bulunan zararlı maddeler akciğerlere ulaşırken, karbonmonoksit kandaki oksijen taşıma kapasitesini azaltıyor. Pasif içiciliğin de kalp-damar ve solunum sistemi üzerinde ciddi sağlık riskleri oluşturabildiği belirtiliyor.
Yanan sigaradan çevreye yayılan dumanda yaklaşık 4 bin kimyasal madde ve toksin bulunuyor. Bu maddelerin yaklaşık 50’sinin kanser yapıcı özellik taşıdığı bildiriliyor.
Özellikle çocukların pasif içiciliğe maruz kalması, astım, bronşit, orta kulak sorunları ve akciğer fonksiyonlarında azalma gibi sağlık sorunlarıyla ilişkilendiriliyor.
ÜREME VE BEYİN SAĞLIĞINI DA ETKİLİYOR
Tütün kullanımı üreme sağlığını da olumsuz etkileyebiliyor. Kadınlarda kısırlık riskiyle ilişkilendirilen tütün kullanımı, erkeklerde de sperm üzerinde olumsuz etkilere yol açabiliyor. Pasif içiciliğin de doğurganlığı etkileyebileceği belirtiliyor.
Nikotin ise yüksek derecede bağımlılık yapıcı özelliğiyle öne çıkıyor. Özellikle çocukluk, ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde nikotine maruz kalmanın beyin gelişimi, dikkat ve öğrenme süreçleri üzerinde olumsuz etkileri olabileceği bildiriliyor.
Tütün kullanımının beyin damarları ve beyin korteksi üzerinde de değişikliklere yol açabildiği, bunun bilişsel işlevlerle ilişkili sorunlarla bağlantılı olabileceği belirtiliyor.
ELEKTRONİK SİGARALAR DA RİSKLİ
Elektronik sigaralar da nikotin ve çeşitli kimyasal maddeler içerebilen aerosoller oluşturuyor. Bu ürünlerin emisyonlarında kullanıcıların ve çevrede bulunan kişilerin sağlığını etkileyebilecek toksik maddeler bulunabiliyor.
Elektronik sigaraların uzun vadeli etkilerinin henüz tam olarak ortaya konulmadığı belirtilirken, bazı ürünlerin kanser ve kalp-akciğer hastalıkları riskini artırabilecek maddeler üretebildiği bildiriliyor.
SİGARAYI BIRAKINCA OLUMLU DEĞİŞİKLİKLER BAŞLIYOR
Sigarayı bırakmanın ardından vücutta kısa sürede olumlu değişiklikler görülebiliyor. Bırakmadan yaklaşık 20 dakika sonra kalp atış hızı ve kan basıncı düşmeye başlarken, 12 saat içinde kandaki karbonmonoksit seviyesi normal düzeye geliyor.
İlerleyen süreçte kan dolaşımı ve akciğer fonksiyonlarında iyileşmeler görülürken, uzun vadede kalp hastalıkları, inme ve bazı kanser türlerine ilişkin risklerin de azaldığı belirtiliyor.
Türkiye’de sigarayı bırakmak isteyenlere Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz danışmanlık ve takip hizmeti sunuluyor. ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı üzerinden 7 gün 24 saat destek alınabiliyor. Ayrıca Merkezi Hekim Randevu Sistemi üzerinden sigara bırakma polikliniklerine randevu alınabiliyor.
Esra M. ÇETİN
