Türk havacılık tarihinin önemli dönüm noktalarından biri olan Nu.D-36, yıllar sonra yeniden uçuşla buluştu. Eskişehir’de, orijinal tasarım ve teknik özelliklerinden yararlanılarak uçabilir replikası hazırlanan uçak, Türkiye’nin 1930’lu yıllarda kendi imkanlarıyla geliştirmeye çalıştığı havacılık sanayisinin hikâyesini yeniden hatırlattı.
Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türkiye’de havacılık alanında yerli üretim konusunda önemli adımlar atılırken, iş insanı Nuri Demirağ da bu alanda kapsamlı bir girişim başlattı. Demirağ, yalnızca uçak satın almak yerine Türkiye’nin kendi uçağını üretmesi gerektiği düşüncesiyle harekete geçti.
Bu amaçla 1936’da uçak fabrikasının temelleri atıldı. İstanbul’un Beşiktaş ilçesinde kurulan tesislerde mühendis ve teknik personelin çalışmalarıyla uçak üretimi için önemli bir altyapı oluşturuldu.
NU.D-36 ÜRETİLDİ
Bu çalışmaların sonucunda eğitim ve sportif amaçlarla kullanılmak üzere Nu.D-36 adlı uçak geliştirildi. Uçağın tasarımında Türk mühendis ve teknisyenlerin yanı sıra dönemin yabancı uzmanlarından da yararlanıldı.
Nu.D-36’nın ardından daha gelişmiş bir uçak tasarımı üzerinde de çalışıldı. Böylece Türkiye’nin yalnızca uçak montajı yapan bir ülke olması yerine kendi tasarım ve üretim kabiliyetini geliştirmesi hedeflendi.
Nu.D-36’nın üretimi ve test uçuşları, Türk havacılık tarihinde önemli bir deneyim oluşturdu. Uçakların farklı testlerden geçirilmesi ve üretim kapasitesinin geliştirilmesiyle birlikte girişimin daha geniş kapsamlı bir havacılık sanayisine dönüşmesi amaçlandı.
Ancak proje, dönemin çeşitli idari, ekonomik ve teknik sorunlarıyla karşılaştı. Türk Hava Kurumu ile yaşanan süreç ve uçakların kabulü konusunda ortaya çıkan anlaşmazlıklar, Demirağ’ın girişiminin beklenen ölçekte ilerlemesini engelledi.
Sonraki yıllarda fabrikanın uçak üretim faaliyetleri sona ererken, Nu.D-36 projesi de Türk havacılık tarihinde yarım kalan önemli girişimlerden biri olarak kaldı.
90 YIL SONRA YENİDEN HAVALANDI
Aradan geçen yaklaşık 90 yılın ardından Nu.D-36 yeniden gündeme geldi. Eskişehir’de gerçekleştirilen çalışma kapsamında uçağın uçabilir bir replikası üretildi. Tarihi uçağın yeniden gökyüzüne çıkması, Cumhuriyet’in ilk dönemlerinde başlatılan yerli uçak üretimi çalışmalarına ilişkin ilgiyi de artırdı.
Bugün gökyüzünde yeniden görülen Nu.D-36, yalnızca geçmişten kalan bir uçak olarak değil, Türkiye’nin kendi havacılık sanayisini oluşturma hedefinin erken örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor. Nuri Demirağ’ın 1930’lu yıllarda başlattığı girişim, aradan geçen yıllara rağmen Türkiye’nin havacılık serüveninin önemli başlıkları arasında yerini koruyor.
Esra M. ÇETİN
