Türkiye’nin ilk baş tayyarecisi Vecihi Hürkuş, savaş yıllarında gösterdiği pilotluk başarısını Cumhuriyet’in ilk döneminde yerli uçak üretimi ve sivil havacılığın geliştirilmesine taşıdı. Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı’nda üstlendiği görevlerin ardından Türkiye’nin ilk yerli uçaklarını tasarlayan Hürkuş, havacılık okulu kurarak ve ticari havacılık girişimlerinde bulunarak Türk havacılık tarihinin öncü isimlerinden biri oldu.
1896 yılında İstanbul’da doğan Vecihi Hürkuş, Birinci Dünya Savaşı’nda Irak ve Kafkas cephelerinde pilot olarak görev yaptı. Cephede keşif ve taarruz uçuşlarına katılan Hürkuş, 1917 yılında Rus kuvvetlerine esir düştü. Nargin Adası’ndan kaçarak İstanbul’a dönen Hürkuş, savaşın sonuna kadar görevini sürdürdü.
Milli Mücadele döneminde Anadolu’ya geçerek Kurtuluş Savaşı’nda sivil pilot olarak keşif ve taarruz görevleri üstlendi. Mevcut ve ele geçirilen uçakların bakım ve onarımını gerçekleştirerek ordunun hava gücüne katkı sundu. Bu hizmetleri nedeniyle Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından takdirnameyle ödüllendirildi ve Kırmızı Şeritli İstiklal Madalyası’na layık görüldü.
Cumhuriyet’in ilanının ardından yerli uçak üretimine yönelen Hürkuş, Vecihi K VI, Vecihi XIV, Vecihi XV ve Vecihi XVI başta olmak üzere birçok uçak tasarladı. Türkiye’de sertifikasyon altyapısının bulunmaması nedeniyle karşılaştığı zorluklara rağmen çalışmalarını sürdürerek yerli havacılık sanayisinin gelişmesine öncülük etti.
1932 yılında kurduğu Vecihi Sivil Tayyare Mektebi ile Türkiye’nin ilk sivil havacılık okullarından birini hayata geçiren Hürkuş, sonraki yıllarda Kanatlılar Birliği, Kanatlılar dergisi ve Hürkuş Havayolları gibi girişimlerle havacılığın yaygınlaşması için çalışmalar yürüttü.
Yaşamı boyunca pilotluk, mühendislik, eğitimcilik ve girişimcilik alanlarında öncü rol üstlenen Türkiye’nin ilk baş tayyarecisi Vecihi Hürkuş, 16 Temmuz 1969 tarihinde hayatını kaybetti. Türk havacılığının gelişimine yaptığı katkılar ve yerli uçak üretimine yönelik çalışmalarıyla adını Türk tarihine yazdırdı.
Arife SALMAN
